ZYGMUNT SZENDZIELARZ

ZYGMUNT SZENDZIELARZ (1910- 1951) „Łupaszko”, nazwiska konspiracyjne: Władysław Chawling, Ryszard Zygmunt Mańkowski; oficer służby stałej WP, dowódca V Brygady Wileńskiej AK, a następnie oddziałów partyzanckich eksterytorialnego Wileńskiego Okręgu AK i Ośrodka Mobilizacyjnego Wileńskiego Okręgu AK (odtworzonej V i VI Brygady Wileńskiej AK) Urodzony 12.03.1910 w Stryju. W listopadzie 1931 wstąpił jako ochotnik na kurs unitarny szkoły Podchorążych piechoty w Ostrowii Mazowieckiej, który ukończył z wynikiem dobrym. Dalszym krokiem było ukończenie szkoły podchorążych kawalerii w Grudziądzu i przydział w stopniu ppor. Do 4. pułku zaniemeńskich w Wilnie. W połowie 1936 otrzymał stanowisko dowódcy 2. szwadronu. Był nie tylko doskonałym jeźdźcem i znakomicie posługiwał sie bronią, ale był także świetnym dowódcą liniowym. W szeregach 4. puł uczestniczył w wojnie obronnej 1939 w składzie Wileńskiej brygady Kawalerii. Wyróżnił się zwłaszcza podczas obrony przyczółka mostowego i przeprawy przez Wisłę pod Kozienicami na wysokości Maciejowic, gdzie zdołał uratować swój szwadron z ogólnego pogromu. Za udział w wojnie został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy. 27.09.1939 dostał się do niewoli sowieckiej, z której udało mu się zbiec po kilku dniach, przedostając się do Lwowa. Od początku 1940 uczestniczył w działalności konspiracyjnej w Wilnie. w kwietniu lub maju 1943 nawiązał kontakt z Komendą Wileńskiego Okręgu AK, przedstawiając projekt utworzenia oddziału partyzanckiego. W sierpniu został skierowany na stanowisko dowódcy oddziału partyzanckiego AK, operującego na Pojezierzu Wileńskim pod komendą ppor. Antoniego Burzyńskiego „Kmicica”. Dotarł do bazy nad jez. Narocz już po rozbrojeniu taj jednostki przez sowiecką partyzancką brygadę Fiodora Markowa i zamordowaniu „Kmicica” oraz ok. 80 żołnierzy AK. Z niedobitków zorganizował nowy oddział, od listopada noszący nazwę V Brygady Wileńskiej. Na jej czele przeprowadził kilkadziesiąt udanych akcji przeciw niemieckim siłom okupacyjnym i kolaboranckim oddziałom litewskim, a także wrogo nastawionej partyzantce sowieckiej. W kwietniu 1944 udaje mu sie zbiec z rąk Niemców, którzy aresztowali „Łupaszkę” w Wilnie. V Brygada Wileńska AK została 23.07.1944 częściowo rozbrojona przez ACz w Puszczy Grodzieńskiej, a wiele niedużych grupek przedzierało się dalej na zachód, z zamiarem ponownego połączenia się w Puszczy Augustowskiej. Szendzielarz awansował do stopnia mjr 11.11.1944. Po podporządkowaniu się Komendzie Białostockiego Okręgu AK przeszedł na czele niewielkiego oddziału kadrowego do Puszczy Świsłockiej i dalej do Puszczy Różańskiej. W Komendzie Białostockiego Okręgu AK, a następnie AKO, Szendzielarz otrzymał funkcję „dowódcy partyzantki”. Odtworzona przez niego V Brygada Wileńska, latem liczyła 250 żołnierzy. Przeprowadziła kilkadziesiąt akcji przeciw NKWD oraz UBP i ich agenturze, a także przeciw MO i KBW. We wrześniu 1945 w związku z akcją „rozładowywania lasów”, Szendzielarz polecił rozformować V Brygadę Wileńską. Jesienią 1945 wyjechał na Pomorze, gdzie podporządkował się ppłk. A. Olechnowiczowi „Pohoreckiemu”. W kwietniu 1946 w Borach Tucholskich odtworzono V Brygadę Wileńską, nad którą objął dowódctwo. Szwadrony operowały w woj. zachodniopomorskim, gdańskim i olsztyńskim. Jesienią na czele niedużej grupy dowodzonej przez „Lufę” dołączył do VI Brygady Wileńskiej, której niektórymi akcjami dowodził jeszcze zimą. W końcu marca opuścił oddział. Został aresztowany 30.061948 w Osielcu i po długotrwałym śledztwie skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci. Podczas śledztwa zachował godna postawę, biorąc na siebie pełną odpowiedzialność za działania podlegających mu oddziałów. Stracony 08.02.1951 w więzieniu w Mokotowie. Miejsce pochówku nieznane